ELİF UZUN

Yeni bir yıla gi­rer­ken in­sa­nın içini kap­la­yan duygu çoğu zaman tak­vim­den daha es­ki­dir. 

Umut…

Bir yılın ge­ri­de kal­ma­sıy­la her şeyin si­li­ne­ce­ği­ne değil, ye­ni­den baş­la­ya­bi­le­ce­ği­ne inan­ma ih­ti­ya­cı. Sanat ta­ri­hi, bu ih­ti­ya­cın en ka­lı­cı kayıt def­te­ri­dir. Sa­nat­ta “doğum” kav­ra­mı, yal­nız­ca bir be­de­nin dün­ya­ya ge­li­şi de­ğil­dir. Bir dü­şün­ce­nin, bir ba­kı­şın, bazen de bir sa­nat­çı­nın kendi için­den ye­ni­den çı­kı­şı­dır. Antik mi­to­lo­ji­ler­den Rö­ne­sans’a, mo­dern sa­nat­tan gü­nü­mü­ze kadar sanat, bi­tiş­le­rin ar­dın­dan gelen o ilk ne­fe­si res­met­me­yi sür­dü­rür.

Eski Mısır’da ölüm, son değil; başka bir baş­lan­gıç­tı. Osi­ris miti, par­ça­la­nıp ye­ni­den di­ri­len tan­rıy­la in­san­lı­ğa şunu fı­sıl­dar: Yok oluş, dö­nü­şü­mün bir aşa­ma­sı­dır. Duvar re­sim­le­ri ve ka­bart­ma­lar bu inan­cı es­te­tik bir dile dö­nüş­tü­rür. Yılın bitip ye­ni­si­nin baş­la­ma­sı gibi, ölüm de ge­çi­ci bir eşik­tir.

Rö­ne­sans ise ye­ni­den do­ğu­şu yal­nız­ca konu ola­rak değil, bir dünya gö­rü­şü ola­rak be­nim­ser. Bot­ti­cel­li’nin “Venüs’ün Do­ğu­şu”, mi­to­lo­jik bir sah­ne­den çok daha faz­la­sı­dır; in­sa­nın ka­ran­lık­tan sonra gü­zel­li­ğe, be­de­ne ve ha­ya­ta dönme ce­sa­re­ti­dir. Mic­he­lan­ge­lo’nun “Adem’in Ya­ra­tı­lı­şın­da” par­mak­lar ara­sın­da­ki o boş­luk, henüz temas et­me­miş ama umudu ta­şı­yan bir andır. Sa­nat­ta umut çoğu zaman tam da orada durur: Henüz ta­mam­lan­ma­mış ola­nın için­de.

Mo­dern dö­nem­de ise ye­ni­den doğuş daha san­cı­lı­dır. Frida Kahlo’nun oto­port­re­le­rin­de beden de­fa­lar­ca kı­rı­lır ama bakış di­re­nir. Kan­dinsky’de figür çö­zü­lür­ken renk­ler ye­ni­den doğar. Sanat, artık ku­sur­suz bir baş­lan­gı­cı değil; ya­ra­lı ama bi­linç­li bir de­va­mı an­la­tır.

Bu nok­ta­da sa­na­tın bir başka yü­züy­le kar­şı­la­şı­rız: ge­ne­tik ak­ta­rım. Sa­nat­çı, yal­nız­ca kendi dö­ne­mi­nin değil; ken­din­den önce gelen es­te­tik ha­fı­za­nın da ta­şı­yı­cı­sı­dır.

Yeni yıl da böy­le­dir as­lın­da. Geç­miş ta­ma­men si­lin­mez; onun için­den sü­zü­len­ler, yeni olanı bi­çim­len­di­rir. Sa­nat­çı da tıpkı zaman gibi ça­lı­şır: Dev­ra­lır, dö­nüş­tü­rür ve ye­ni­den üre­tir. Umut bu­ra­da saf bir iyim­ser­lik değil; sü­rek­li­li­ğin far­kın­da olan bir di­re­niş­tir.

Belki de bu yüz­den sanat, hiç­bir zaman mut­lak mut­lu­lu­ğu yü­celt­mez. Do­ğu­mu san­cıy­la bir­lik­te an­la­tır. Ye­ni­den do­ğu­şu, çat­lak­lar­dan sızan bir ışık gibi res­me­der. Yeni yılın in­san­la­ra ver­di­ği umut da böy­le­dir; ku­sur­suz ol­du­ğu için değil, devam ede­bil­di­ği için de­ğer­li­dir.

Yeni bir yıla gi­rer­ken sanat bize şunu fı­sıl­dar:
Her bitiş, bir es­te­tik ih­ti­ma­le dö­nü­şe­bi­lir.
Yeter ki bak­ma­yı, gör­me­yi ve ye­ni­den kur­ma­yı bi­le­lim.
Ve belki de en önem­li­si:
Umut, in­san­lı­ğın en eski ve ka­lı­cı sanat ese­ri­dir.

Yeni yı­lı­nız kutlu olsun.

Botticelli Venüsün Doğuşu

Michelangelo Adem'in  Yaradılışı

Frida Kahlo Otoportre